മനസ്സിന്റെ ആരോഗ്യം പ്രധാനമാണ്: മാനസികാരോഗ്യവും പ്രസവശേഷമുള്ള മുടികൊഴിച്ചിലും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം

-Dr. Athira Narayanan

BAMS, FMC

ഒരു കുഞ്ഞിനെ വരവേൽക്കുന്ന സന്തോഷത്തോടൊപ്പം തന്നെ, പ്രസവശേഷം ശരീരത്തിലുണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങൾ പലപ്പോഴും അമ്മമാർക്ക് വലിയ ആശങ്കയുണ്ടാക്കാറുണ്ട് പ്രത്യേകിച്ച് മുടി ചീകുമ്പോൾ കൈ നിറയെ കൊഴിഞ്ഞു പോകുന്ന മുടി കാണുമ്പോൾ. നിങ്ങളും ഈ അവസ്ഥയിലൂടെയാണ് കടന്നുപോകുന്നതെങ്കിൽ, ഒന്നോർക്കുക: നിങ്ങളുടെ മുടി എന്നെന്നേക്കുമായി നഷ്ടപ്പെടുന്നില്ല, ഇതൊരു സ്വാഭാവിക പ്രക്രിയ മാത്രമാണ്.

എന്നാൽ, ഈ മുടികൊഴിച്ചിലിന് പിന്നിൽ അധികമാരും സംസാരിക്കാത്ത ഒരു പ്രധാന കാര്യമുണ്ട്: നിങ്ങളുടെ മനസ്സിനും മുടിയുടെ വേരുകൾക്കും (hair follicles) തമ്മിലുള്ള ശക്തമായ ബന്ധം.

പ്രസവശേഷമുള്ള മുടികൊഴിച്ചിലിന് പ്രധാന കാരണം ഹോർമോൺ വ്യതിയാനങ്ങളാണെങ്കിലും, മാനസിക സമ്മർദ്ദം , ഉത്കണ്ഠ, ഉറക്കമില്ലായ്മ എന്നിവ ഈ അവസ്ഥയെ കൂടുതൽ വഷളാക്കുന്നു.മാനസികാരോഗ്യവും മുടികൊഴിച്ചിലും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന് പിന്നിലെ ശാസ്ത്രവും ആയുർവേദ കാഴ്ചപ്പാടും എന്താണെന്നും, മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കുന്നത് എങ്ങനെ മുടികൊഴിച്ചിൽ തടയാൻ സഹായിക്കുമെന്നും നമുക്ക് നോക്കാം.

ശാസ്ത്രം: മാനസിക സമ്മർദ്ദം തലയോട്ടിയെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു?

പ്രസവശേഷം ശരീരത്തിലെ ഈസ്ട്രജൻ, പ്രൊജസ്ട്രോൺ എന്നീ ഹോർമോണുകളുടെ അളവ് പെട്ടെന്ന് കുറയുന്നത് വലിയൊരു ശതമാനം മുടിയെയും കൊഴിച്ചിലിന്റെ ഘട്ടത്തിലേക്ക് (telogen phase) തള്ളിവിടുന്നു. ഇതാണ് പ്രസവശേഷം ഉണ്ടാകുന്ന സ്വാഭാവിക മുടികൊഴിച്ചിൽ (postpartum telogen effluvium).

എന്നാൽ, ഉറക്കമില്ലാത്ത രാത്രികളും, അമ്മമാരിലെ ഉത്കണ്ഠയും, ശാരീരിക ക്ഷീണവും ഇതിനൊപ്പം ചേരുമ്പോൾ നിങ്ങളുടെ ശരീരം പ്രധാന സ്ട്രെസ് ഹോർമോണായ കോർട്ടിസോൾ (cortisol) ഉയർന്ന അളവിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഉയർന്ന കോർട്ടിസോൾ നില കൂടുതൽ മുടിയെ വളർച്ചയുടെ ഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് കൊഴിച്ചിലിന്റെ ഘട്ടത്തിലേക്ക് വളരെ വേഗം മാറ്റുന്നു. കൂടാതെ, വിട്ടുമാറാത്ത മാനസിക സമ്മർദ്ദം തലയോട്ടിയിലെ രക്തക്കുഴലുകളെ ചുരുക്കുകയും, മുടിയുടെ വേരുകൾക്ക് ആവശ്യമായ ഓക്സിജനും പോഷകങ്ങളും ലഭിക്കുന്നത് തടയുകയും ചെയ്യുന്നു.

ആയുർവേദ കാഴ്ചപ്പാട്: വാത ദോഷവും മനസ്സും

ആയുർവേദം ഈ ബന്ധത്തെ വളരെ കൃത്യമായി മനസ്സിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ആയുർവേദ ശാസ്ത്രപ്രകാരം, മനസ്സിനെയും (മനസ്സ്) നാഡീവ്യവസ്ഥയെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നത് വാത ദോഷം  ആണ്.

പ്രസവം സ്വാഭാവികമായും ശരീരത്തിൽ വാതത്തെ വലിയ തോതിൽ വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. അമ്മയ്ക്ക് ഉത്കണ്ഠയോ, ഉറക്കമില്ലായ്മയോ, മാനസിക ക്ഷീണമോ അനുഭവപ്പെടുമ്പോൾ, ഈ വാതം കൂടുതൽ അസന്തുലിതമാകുന്നു. വാതം വരൾച്ചയ്ക്കും ചലനത്തിനും കാരണമാകുന്നതിനാൽ, വാതത്തിന്റെ വർദ്ധനവ് തലയോട്ടിയെ വരണ്ടതാക്കുകയും മുടിയുടെ വേരുകളെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. ശാരീരികമായ ഒരു ലക്ഷണത്തെ (മുടികൊഴിച്ചിൽ) സുഖപ്പെടുത്താൻ, ആദ്യം മനസ്സിലെ അസന്തുലിതമായ ഊർജ്ജത്തെ ശാന്തമാക്കണമെന്ന് ആയുർവേദം പഠിപ്പിക്കുന്നു.

മനസ്സിനും തലയോട്ടിക്കുമുള്ള പൂർണ്ണമായ പരിഹാരങ്ങൾ

മാനസിക സമ്മർദ്ദം മൂലമുണ്ടാകുന്ന മുടികൊഴിച്ചിൽ മാറ്റാൻ മുടിയിൽ എന്ത് പുരട്ടുന്നു എന്നത് മാത്രമല്ല പ്രധാനം; മറിച്ച് നിങ്ങളുടെ നാഡീവ്യവസ്ഥയെ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ പരിപാലിക്കുന്നു എന്നത് കൂടിയാണ്.

1. ഉറക്കം എന്ന ഔഷധം (നിദ്ര)

ശരീരം സ്വയം കേടുപാടുകൾ തീർക്കുകയും, ഹോർമോണുകളെ സന്തുലിതമാക്കുകയും, കോർട്ടിസോളിനെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് ഉറങ്ങുമ്പോഴാണ്. നവജാതശിശുവിനൊപ്പം തുടർച്ചയായി 8 മണിക്കൂർ ഉറങ്ങുക എന്നത് അസാധ്യമാണെങ്കിലും, ഉറക്കത്തിന് പ്രാധാന്യം നൽകുക. കുഞ്ഞ് ഉറങ്ങുമ്പോൾ ഉറങ്ങാൻ ശ്രമിക്കുക, രാത്രിയിൽ മറ്റുള്ളവരുടെ സഹായം തേടുക. ചെറിയ മയക്കം പോലും സ്ട്രെസ് ഹോർമോണുകളെ ഗണ്യമായി കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും.

2. ശാരീരികവും മാനസികവുമായ വ്യായാമങ്ങൾ

• ലഘുവായ വ്യായാമങ്ങൾ: നടത്തം അല്ലെങ്കിൽ പ്രസവശേഷം ചെയ്യാവുന്ന ലഘുവായ സ്ട്രെച്ചിംഗ് വ്യായാമങ്ങൾ എൻഡോർഫിനുകൾ (സന്തോഷം നൽകുന്ന ഹോർമോണുകൾ) വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും രക്തചംക്രമണം മെച്ചപ്പെടുത്തി തലയോട്ടിയിലേക്ക് ശുദ്ധമായ രക്തം എത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

• യോഗയും പ്രാണായാമവും: ബാലാസനം പോലെയുള്ള യോഗാസനങ്ങളും, അനുലോം വിലോം പോലെയുള്ള ശ്വസന വ്യായാമങ്ങളും പാരസിംപതെറ്റിക് നാഡീവ്യവസ്ഥയെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുകയും, കോർട്ടിസോൾ കുറച്ച് വാതത്തെ ശമിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ശാസ്ത്രീയമായി തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

3. റിലാക്സേഷൻ വിദ്യകൾ

ദിവസവും വെറും 10 മിനിറ്റ് ധ്യാനത്തിനോ (meditation) മൈൻഡ്ഫുൾനെസ്സിനോ ആയി മാറ്റിവെക്കുന്നത് വലിയ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരും. ഗൈഡഡ് മെഡിറ്റേഷൻ കേൾക്കുന്നതോ, ഒരു കപ്പ് ചൂടുള്ള ഹെർബൽ ചായ കുടിച്ചുകൊണ്ട് കുറച്ചുനേരം നിശബ്ദമായി ഇരിക്കുന്നതോ വിട്ടുമാറാത്ത മാനസിക സമ്മർദ്ദം കുറയ്ക്കാൻ സഹായിക്കും.

ശിരോ അഭ്യംഗം: മുടി സംരക്ഷിക്കാൻ മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കാം

ആയുർവേദത്തിൽ ഏറ്റവും ഫലപ്രദമായ ഒരു പ്രതിവിധിയാണ് ശിരോ അഭ്യംഗം അഥവാ ഔഷധ എണ്ണ ഉപയോഗിച്ചുള്ള തലയിലെ മസാജ്. ഇവിടെയാണ് വെൽവെറ്റ് ഓയിൽ (Velvet Oil) പോലെയുള്ള ഉയർന്ന ഗുണനിലവാരമുള്ള ആയുർവേദ എണ്ണകളുടെ പ്രാധാന്യം മനസ്സിലാകുന്നത്.

ചെറുചൂടുള്ള വെൽവെറ്റ് ഓയിൽ തലയോട്ടിയിൽ മസാജ് ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് മുടിയുടെ വേരുകളെ പോഷിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല ചെയ്യുന്നത്:

• നാഡീവ്യവസ്ഥയെ ശാന്തമാക്കുന്നു: തലയുടെ മുകൾഭാഗത്ത് ധാരാളം നാഡീ അഗ്രങ്ങൾ (nerve endings) ഉണ്ട്. ഇവിടെ മസാജ് ചെയ്യുന്നത് വാഗസ് നാഡിയെ (vagus nerve) ഉത്തേജിപ്പിക്കുകയും, ഇത് ഹൃദയമിടിപ്പ് കുറച്ച് ആഴത്തിലുള്ള ശാന്തതയും സമാധാനവും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.

• വാതം ശമിപ്പിക്കുന്നു: വെൽവെറ്റ് ഓയിലിലെ ബൊട്ടാണിക്കൽ ചേരുവകളുടെ സ്നിഗ്ദ്ധമായ (എണ്ണമയമുള്ള) സ്വഭാവം, വർദ്ധിച്ച വാതത്തിന്റെ വരണ്ടതും അസ്ഥിരവുമായ സ്വഭാവത്തിന് കൃത്യമായ മറുമരുന്നാണ്.

• പോഷകങ്ങൾ നൽകുന്നു: നിങ്ങളുടെ മനസ്സ് ശാന്തമാവുകയും രക്തക്കുഴലുകൾ വികസിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, എണ്ണയിലെ ഫൈറ്റോ-ന്യൂട്രിയന്റുകൾ മുടിയുടെ ഫോളിക്കിളുകളിലേക്ക് ആഴത്തിൽ ഇറങ്ങിച്ചെന്ന് പുതിയ മുടി വളരാൻ ആവശ്യമായ പോഷകങ്ങൾ നൽകുന്നു.

നിങ്ങൾക്കുള്ള മസാജ് രീതി: അല്പം വെൽവെറ്റ് ഓയിൽ ചെറുതായി ചൂടാക്കി മുടിയുടെ വേരുകളിൽ പുരട്ടുക. കണ്ണുകൾ അടച്ച്, സാവധാനം മൂന്ന് തവണ ദീർഘമായി ശ്വാസമെടുക്കുക. ശേഷം നിങ്ങളുടെ വിരൽത്തുമ്പ് ഉപയോഗിച്ച് തലയോട്ടിയിൽ വൃത്താകൃതിയിൽ പതുക്കെ മസാജ് ചെയ്യുക. എണ്ണയിലെ ഔഷധങ്ങളുടെ സുഗന്ധത്തിലും മസാജിന്റെ സുഖത്തിലും പൂർണ്ണമായും ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുക.

വിഷമിക്കാതിരിക്കുക, അമ്മമാരെ

പ്രസവശേഷമുള്ള മുടികൊഴിച്ചിൽ താൽക്കാലികം മാത്രമാണ്. നിങ്ങളുടെ മാനസികാരോഗ്യത്തിന് മുൻഗണന നൽകുന്നതിലൂടെയും, ആവശ്യത്തിന് വിശ്രമിക്കുന്നതിലൂടെയും, ശിരോ അഭ്യംഗം പോലെയുള്ള ആയുർവേദ ശീലങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നതിലൂടെയും നിങ്ങൾക്ക് ഈ അവസ്ഥയെ എളുപ്പത്തിൽ മറികടക്കാം. സ്വയം സമയം നൽകുക, മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കുക; നിങ്ങളുടെ ശരീരവും മുടിയും വളരെ മനോഹരമായി തന്നെ പൂർവ്വസ്ഥിതിയിലേക്ക് തിരികെ വരുന്നത് നിങ്ങൾക്ക് കാണാം.